Podwyższa podatków vs. przedsiębiorca
Kupując gazety w kiosku, chleb w piekarni, czy też robiąc zakupy w markecie zauważyliśmy zapewne, że ceny produktów są od niedawna nieco wyższe, niż zwykle. I nie jest to spowodowane wyłącznie tradycyjną podwyżką cen wody, gazu i prądu od nowego roku. 2011 przyniósł nam bowiem jeszcze jeden wzrost – tym razem stawek podatkowych. Miało to wpływ także na działalność przedsiębiorców – zarówno bowiem gazeta, chleb, jak i inne produkty musiały być wyprodukowane z uwzględnieniem półproduktów i surowców, które już wcześniej zostały obarczone taką właśnie wyższą stawką VAT. A zmiana nastąpiła dokładnie o północy.
Podstawowa stawka podatkowa w naszym kraju, czyli 22% została podwyższona i wynosi obecnie 23% (swoją drogą należy ona do jednych z najwyższych stawek w Europie). Podwyżce uległa także 7-procentowa kwota podatku – na 8 (dotyczy ona m.in. żywności przetworzonej, artykułów higienicznych, produktów leczniczych) oraz na 5 (z 3%, które obowiązywały w Polsce w ramach okresu przejściowego ustalonego przez Unię Europejską), która dotyczy np. żywności nieprzetworzonej, książek, czy też podstawowych produktów żywnościowych (w tym przypadku akurat podatek uległ zmniejszeniu – z 7%), jak chleb, nabiał, przetwory mięsne, mąka, itd. Podwyżka stawki podatkowej wpłynąć jakoś musiał na działalność przedsiębiorstw – dobrze, lub źle. Przyjrzyjmy się więc, jak ten wpływ wyglądał. I wygląda.
O północy przestawiamy
Jednym z ważniejszych problemów, jakie zmiana w dziedzinie podatków wywołała u osób prowadzących działalność gospodarczą, była konieczność przekwalifikowania swoich systemów podatkowo-prawnych w firmie. Szczególnym problemem mogła być noc sylwestrowa dla przedsiębiorstw, którzy świadczą usługi w ramach swej działalności całą dobę – także w nocy. Dokładnie o północy konieczne było przestawienie swoich kas fiskalnych na nowe podatkowe progi, co wiązało się z koniecznością wcześniejszego wypełnienia wszystkich ważnych formalności, aby o godzinie „zero” wspomniane przestawianie się nie trwało zbyt długo. Według Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan ten koszt związany z ze zmianą VAT wyniósł dla polskich firm od 800 tysięcy do około 1,5 miliona złotych. Są one związane z wydatkami administracyjnymi i informatycznymi.
Firmy, które w swoich umowach z kontrahentami określiły dokładnie stawki podatku i nie zawarły klauzuli o sposobie postępowania w przypadku zmiany tychże, mogły mieć pewien problem z zaistniałą sytuacją. I choć problem wieloletnich umów, które teraz będą wymagały renegocjacji, a ta będzie uzależniona od dobrej woli współpracownika, raczej nie dotyczy młodych przedsiębiorców, to przypadek pierwszych długoterminowych kontraktów, które mogły swojego czasu przynieść początkującej firmie radość z pewnej stabilizacji, także może być trudny do rozwiązania.
Mniejszy popyt i niepłacenie
Jak uważają eksperci podatkowi szczególnie istotną, a niekorzystną, sytuacją wywołaną przez wzrost podatków dla prowadzących firmę, będzie zmniejszenie popytu wywołane tą podwyżką. No a mniejszy popyt oznacza mniej klientów mniej korzystających z usług naszego przedsiębiorstwa, co powoduje również mniejsze wpływy z działalności firmy. PKPP nie potwierdził tych obaw, a czasu od podwyżki minęło zbyt niewiele na dokonanie wiarygodnej oceny sytuacji. Niemniej niektóre branże i firmy z pewnością powinny uważać na ewentualny spadek liczby klientów i kontrahentów. Są jednak i takie przedsiębiorstwa, które o wzroście podatków nie wiedzą nic i nie muszą się tym szczególnie interesować – zwłaszcza firmy z dziedzin artystycznych.
Ewentualne zmniejszenie popytu, a więc i dochodu z produktów/usług może z kolei przyczyniać się do częstszego przechodzenia przedsiębiorców, zwłaszcza tych mniejszych, do szarej strefy. Jest to najczęściej spotykana sytuacja w dziedzinie usług, a zdaniem ekonomistów tendencja taka uległa, lub ulegnie, wzmocnieniu po podniesieniu stawek VAT. W tej kwestii już i tak nie jest w naszym kraju najlepiej – według Banku Światowego Polska znajduje się na 52. miejscu wśród 151 państw pod względem unikania płacenia podatków. Zresztą nie musi dokonywać się wspomniane zmniejszenie popytu i wpływu do kasy firmy, aby szara strefa jeszcze bardziej zwiększyła swoją „popularność” wśród przedsiębiorców. To bowiem często spotykane zjawisko (nie tylko) w naszym kraju.
Być może nie ma tego złego…
Noworoczna podwyżka podatków, jakiej mieliśmy okazję doświadczyć w tym roku najwięcej kłopotów spowodowała tuż przed, lub tuż po terminie, kiedy konieczne było wprowadzenie zmian w firmowym systemie rozliczeniowym. Zdaje się, że mniejszy popyt nie przybierze bardziej znaczących rozmiarów i nie spowoduje większych strat w budżetach przedsiębiorstw. A nawet jeśli się pojawią – (nierzadko wyłącznie na podstawie statystyk) trudno będzie ocenić, jak wiele spośród tych spadków spowodowane jest rzeczywistym zmniejszeniem liczby klientów, a ile zwykłym ich nieksięgowaniem. Usprawiedliwieniem takiego postępowania może czasem być właśnie podwyżka VAT.
Z drugiej jednak strony koszt zwiększenia podatku może być dla firm bardzo realny – zwłaszcza, gdy podejmą one decyzję o nie podwyższaniu cen swoich produktów/usług pomimo podwyżki podatku. W takiej sytuacji cały koszt modyfikacji stawek systemu podatkowego spadnie na ich barki. Paradoksalnie może się to jednak nierzadko opłacić – jeśli firm takich nie będzie zbyt wiele, to takim gestem zdobędą nowych klientów jako jedni z nielicznych, którzy nie podwyższyli cen usług.
Podwyżka podatków, która nastąpiła 1 stycznia 2011 roku ma obowiązywać przez 3 lata. Pełne sprawozdanie z reakcji przedsiębiorców – a zwłaszcza tych młodych i początkujących ze swoją działalnością gospodarczą na rynku – na tę podwyżkę będzie znane właśnie wtedy. Teraz już natomiast można stwierdzić, że owa zmiana stawek VAT może, lecz nie powinna, źle wpływać na funkcjonowanie firm. Wydawać by się mogło, że dobry efekt powinna wywoływać obniżka podatków. W tym jednak przypadku – nie może. Na taką bowiem raczej w najbliższej przyszłości nie mamy co, nota bene, liczyć.
Paweł Kmiecik
